Türkiye Ekonomisine Covid-19 Etkisi

 Dünyada ekonomiler; gelişmiş, gelişmekte olan ve az gelişmiş ekonomiler diye üç kategoriye ayrılmaktadır. Türkiye ekonomisi gelişmekte olan ekonomiler kategorisinde yer almaktadır. Türkiye ekonomisi dünyanın gelişmiş ilk 20 ekonomisi içerisindedir. Gelişmekte olan ekonomilerde para birimi genelde ulusal paranın yanında uluslararası ticarette kullanılmak üzere rezerv para (uluslararası ticarette en çok kullanılan para öreğin dolar Euro) kullanılmaktadır. Gelişmekte olan ülkelerin ekonomilerinde birtakım kırılganlıklar olduğundan bu ülkeler gelişmiş ülke ekonomilerinden ayrılır. Örneğin gelişmekte olan ekonomilerde enflasyon, işsizlik, kur oynaklıkları belirgindir. Bu ülkelerde merkez bankalarının adımları ülke ekonomileri için hayati önem taşır. 

 Türkiye'de Merkez Bankası 30 Nisan 2020 tarihinde yaptığı açıklamada Türkiye'nin 2020 yılı enflasyon tahmini yıllık %8,2'de %7,4'e indirdiğini açıkladı (https://www.tcmb.gov.tr). Uluslararası emtia fiyat düşüşleri, ithalatın azalması ve Covid salgını dolayısıyla iç talebin azalması ve petrol fiyatlarının düşmesi Merkez Bankası’nın enflasyon düşeceği öngörüsünün kaynaklarıdır. Ülkemizde Merkez Bankası salgın dolayısıyla menkul kıymet alımını yükseltmiş durumdadır (Demiralp, 2020).Merkez bankası menkul kıymet alımı yaparak yani piyasadan devlet tahvili, özel sektör tahvil alımı yaparak piyasaya para arzı sağlamakta. Bu şekilde yapılan programla hazinenin, bankaların ve özel sektörün ihtiyaç duyduğu para sağlanmış oluyor. Varlık alım programı en son dünyada 2008 yılında yaşanan ABD krizinde FED (Amerikan Merkez Bankası) tarafından uygulanmıştı. Merkez Bankasının bilançosunda bu menkul kıymet limiti %10 ile sabitlenmiş durumda. Merkez Bankasının bilançosu diğer bilançolar gibi aktif ve pasif diye ikiye ayrılır. Aktif kısımda varlıklar, pasif kısımda yükümlülükler bulunmaktadır. Bilançolarda aktif ve pasif kısımlar eşit olmak zorundadır. Aşağıda vermiş olduğum merkez bankası bilanço özeti bulunmakta.

                                             MERKEZ BANKASI BİLANOSU

            Aktif Kalemleri                                               Pasif Kalemler

1- Dış Varlıklar (DV) -Döviz, Döviz Rezervleri, Altın Rezervi 2- İç Varlıklar (İV), -Ulusal Para Cinsinde Krediler, Menkul Kıymetler (Tahvil, Bono) 3- Değerleme Hesabı (DH) -Gerçekleşmemiş Kur Farkları

1-Toplam Döviz Yükümlülükleri (TDY): Merkez Bankasının döviz cinsinden borcudur. 2-Merkez Bankası Parası (MBP) -Emisyon (Piyasaya Sürülen Para Miktarı) -Merkez Bankasının Kamu/Özel bankalardan Aldığı Borçlar - Açık Piyasa İşlemleri 3- Değerleme Hesabı (DH) -Döviz Yükümlülüklerinin Gerçekleşmemiş Kur Farkları

 Piyasaya sürülen para miktarı artması durumunda ekonomilerde enflasyon yaşanmaktadır.  Türkiye’de uygulanacak bu varlık alım programı kapsamında piyasaya sunulan para doğru zamanda piyasadan çekilmezse ülkede enflasyon artışı yaşanacaktır. Dolayısıyla Türkiye ekonomisinde merkez bankası ne kadar iyi ve etkili karar alsa da bu kararlar güçlü maliye politikaları ile desteklenmediği taktirde ekonomik dengelerin sarsılması kaçınılmaz olacaktır. Ülkemizde devletin Merkez Bankasından tahviller yoluyla almış olduğu paranın ne şekilde piyasaya kanalize ettiğini ilerleyen süreçte daha iyi göreceğiz.  Ekonomilerde Kamunun bir şekilde sosyal yardımlar, transferler yoluyla piyasaya aktardığı para görülebilmektedir. Asıl önemli olanın bankacılık sektörünün bu fonları nasıl değerlendireceği sorusunda yatmaktadır. Türkiye ekonomisinde bankaların verdikleri kredi artışları Kobileri kısa vadede rahatlatıyor, ancak uzun vadede üretim artışıyla beraber iç talebin canlanmadığı ve ihracat artışının azaldığı durumlarda Kobi kredilerinin takibe intikali kolaylaşmaktadır. Bankaların kredi artışları aynı zamanda ülke ekonomisinde enflasyonun yaşanmasına da eşlik etmektedir. Dolayısıyla Türkiye'de bankaların arz ve talebi dengede tutma gibi büyük bir yükümlülükleri  bulunmaktadır. Türkiye'de kişi başına düşen borç miktarındaki artışa bakınca piyasaya bankalar tarafından verilecek bol miktardaki kredinin  kişilerin ve firmaların kredilerini geri ödeyememe ihtimalini güçlendireceğinden bu durum dikkate alınmalıdır.

 2018 yılı sonrası küresel ölçekte yaşanan gelişmeler ve Türkiye içerisinde yaşanan siyasal olaylar Türk Lirası’nı Dolar’a karşı kırılgan bir yapı içerisine sokmuş durumdadır. Özellikle dünya ticaretinin azaldığı, turizm gelirlerimizin yok olduğu bu salgın sürecinde Türkiye’nin dolar talebi salgın sonrası dönem için elzem durumda karşımızda durmaktadır. Küresel ekonominin işleyişinin düzene girmesi için bu salgın döneminde dünyada dolar ihtiyacı olan ülkelerin IMF ve FED aracılığıyla borçlanmasının önü açılmış durumdadır. Türkiye’nin de bu süreçte dolar ihtiyacının bir şekilde karşılama zorunluluğu bulunmaktadır. Her zaman söylediğim bir şeyi yeniden söylüyorum:’ Türkiye’de reel ekonomi güçlü olmak zorundadır. Tek silahı merkez bankası olan bir savaşçının bu ekonomik düzende kazanacağı savaş olamaz’.

KAYNAKÇA:

Demiralp, S. (2020, Mayıs 01). Yetkinreport. https://yetkinreport.com/2020/05/01/merkez-bankasinin-son-enflasyon-tahmini-ne-anlatiyor/ adresinden alındı

https://www.tcmb.gov.tr. (2020, Nisan 30). https://www.tcmb.gov.tr/wps/wcm/connect/TR/TCMB+TR/Main+Menu/Yayinlar/Raporlar/Enflasyon+Raporu/2020/Enflasyon+Raporu+2020+-+II/ adresinden alındı